İstiklâl Mahkemeleri

İskitlâl Mahkemeleri, 1920 yılında, padişah hükümetinin casuslarına ve Milliyetçi kuvvetlerden artan sayıdaki firarlara karşı hızlı ve etkili bir araç olarak kuruldu. Kurtuluş Savaşı’ndan sonra, bu mahkemeler kaldırıldı, ama Aralık 1923′te halifeyle ilgili bir mektubun yayınlanması üzerine yeni bir İstiklâl Mahkemesi İstanbul’a gönderildi ve Mart 1925′te Takrir-i Sükûn Kanunu’nun kabulünden sonra yeniden iki İstiklâl Mahkemesi kuruldu. [...]

Yazının Tamamını Oku »

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın Kuruluşu

İktidar partisi içindeki kişisel ilişkiler artık öyle kötülemişti ki, işbirliği imkânsız hale gelmişti. Rauf’un cumhuriyetin ilanına tepkisi üzerine, o ve Refet partideki radikaller tarafından vatan haini sayıldılar ve hem meclisin hem de iktidar basınının (Ankara’da Hâkimiyet-i Milliye ve İstanbul’da Cumhuriyet) sürekli saldırılarına hedef oldular. O sırada orduda görev yapmakta olan, onların görüşlerini paylaşan Ali Fuat [...]

Yazının Tamamını Oku »

Halifeliğin Kaldırılışı

Cumhuriyet ilan edildikten ve Mustafa Kemal cumhurbaşkanı seçildikten sonra bile, hâlâ halife bir güç odağı oluşturabiliyordu. Mustafa Kemal bunu görmezlikten gelmemeye karar verdi ve halifeliği kaldırmaya hazırlandı. İki yıl önce yalnıca dinsel yetkileri olan bir halife fikrini kendisi ortaya attığı halde, şimdi bu fikri mecliste alay konusu yaptı.
Mustafa Kemal’e harekete geçme fırsatı veren gene bir [...]

Yazının Tamamını Oku »

Teşkilât-ı Mahsusa

Mustafa Kemal’in 1912-1913 yıllarında Enver’le ilişkilerinin bozulması, onun adına, talihsiz bir gelişme olmuştur. Çünkü Şarköy çıkartmasının başarısızlığa uğramasından bir yıl sonra Enver, Türkiye’nin en üst düzeydeki askerî lideri konumuna gelmiştir. Pratikte Çatalca hattındaki direnişi Enver idare etmiştir ve taraftarlarının, Eşref (Sencer) ve Süleyman Askerî gibi fedai subayların idaresindeki 3500 gönüllüden oluşan bir kuvvet de onu [...]

Yazının Tamamını Oku »

Serpuş Meselesi 5

Türkiye’de şapka kanununun çıkarıldığı yıllarda, biraz da bu kanunun ateşlediği fitil dolayısıyla, başka bazı ülkelerde de kılık-kıyafet meselesi ciddi tartışmalara konu oluyordu. Tezin “Bazı Ülkelerde Şapka Devriminin Uygulanması” başlıklı bölümünde özellikle Mısır, İran, Suriye, Filistin, Irak, Afganistan, Hindistan, Pakistan gibi nüfusun önemli bir kesimini müslümanların oluşturduğu ülkelerde serpuş meselesinden kaynaklanan yarılmalar özetleniyor.
“Ye kürküm ye” [...]

Yazının Tamamını Oku »

İhtilâl, İnkılâp ve Devrim

Türkçeyle gelişigüzel oynayacak kudreti kendinde bulanların yüz seneyi bile bulmayan cumhuriyet tarihinde dili nasıl oyuncak ettikleri herkesçe bilinir. 27 Mayıs’ın TDK’sıyla 12 Eylül’ün TDK’sı birbirinden hayli farklıdır. İlki “Türkçe” kökene önem verirken, Türk-İslâm sentezini resmî ideoloji olarak yerleştirmeye çalışan ikincisi dinî tınısı nedeniyle Arapçaya da kapı aralamıştır. Bunun örneklerinden bir tanesi tarih kitaplarımızdaki inkılâp/devrim ikilisidir.
Şapka [...]

Yazının Tamamını Oku »

Serpuş Meselesi 3

“Pekiyi” bildiğimiz gibi şapka konusundaki değişikliğin ilk işareti Mustafa Kemal’in Kastamonu seyahati (23 Ağustos – 3 Eylül 1925) sırasında verilmiştir. Şapka kanunu bu geziden yaklaşık 3 ay sonra çıkarılmıştır. Şimdiye kadarki alıntılarda gördüğümüz gibi Osmanlı’nın son yıllarında aydın zümre şapka konusunda bir kafa karşıklığı yaşıyor. Tezde, Mustafa Kemal ve arkadaşlarının geziden önceki akşam şapka [...]

Yazının Tamamını Oku »

Serpuş Meselesi 1

Şapka İnkılâbı, bütün inkılâplar arasında en çok tepki göreniydi. Bunun nedenini resmî tarih, her türlü muhalefet durumunda yaptığı gibi, “irtica” ile açıklar. Onlara göre “Bir takım gericiler şapkayı bahane ederek halkın din duygusunu sömürmüş, ilerici atılımlara engel olmaya çabalamışlardır.” Meseleyi bu basitlikte görmek isteyenler şapka inkılâbının aslında halk tarafından olumlu ya da olumsuz bir [...]

Yazının Tamamını Oku »

Kapak

Time dergisinin iki sayısının kapağını Mustafa Kemal’e ayırmış olmasıyla övünenler aynı derginin 1965 yılında Türkiye’de toplatılmış olduğunu da bilirler mi acaba? Pek sanmıyorum.
Derginin 24 Mart 1923 tarihli sayısının “Yakın Doğu” başlığını taşıyan  kısa kapak yazısında Mustafa Kemal’in çağdaş tarihin önemli şahsiyetlerinden biri olduğu söyleniyor. Yazıda, Mustafa Kemal’in, bazılarının iddia ettiği gibi Yahudi değil saf [...]

Yazının Tamamını Oku »

Enver Kompleksi

Mustafa Kemal, Enver’in en büyük rakibi olarak görüp korktuğu bir kimse olarak gösterilmektedir. Bu versiyon muhtemelen Mustafa Kemal’in Enver’den sonra Türkiye’nin siyasal ve askerî lideri olması nedeniyle benimsenmiştir. Bu durum, Mustafa Kemal ile Enver arasındaki mücadelenin iki eşit arasındaki mücadele olarak gösterilip Jön Türk dönemine de yansıtıldığı izlenimi doğrumaktadır. Aydemir, Mustafa Kemal biyografisinin ilk cildinde [...]

Yazının Tamamını Oku »